web analytics
  

Dewi Sartika: Awéwé Baris jadi Indung nu Pangmimitina Ngasupan Pangarti ka Anakna (Tamat)

Jumat, 4 Desember 2020 05:43 WIB Dudung Ridwan
Bandung Baheula - Bandungan, Dewi Sartika: Awéwé Baris jadi Indung nu Pangmimitina Ngasupan Pangarti ka Anakna (Tamat), Dewi Sartika,Pahlawan nasional Dewi Sartika,Buku Kautamaan Istri,Sakola Kautamaan Istri

Buku Kautamaan Istri karangan Dewi Sartika taun 1912. (istimewa)

V

Ayeuna rék nyaritakeun paham dokter, pasal budak.

Ari tarékah (sarat) supaya budak pagegedéanana jadi jelema hadé, tibubudakna kudu cageur, nyaeta henteu réa kasakit dina badanna, henteu apes pancaindrana, nyaéta: seukeut deuleu, seukeut ambeu, awas déngé, percéka, padang ati.

Saur Raden Dokter Saleh penyakit éta aya dua:

  1. Kasakit bawa ngajadi, ti barang gelar ka dunya geus aya, éta kasakit disebutna tuturunan (ervelijke ziekten, atawa kwalen). Hartina kasakit, adat, jeung tabéat ngala ka sepuh-sepuhna.
  2. Panyakit jeung adat kabiasaan, anu datang pandeuri nyaéta sanggeus gelar ka dunya, sarupa rieut, lieur, seueul angen, mules beuteung jeung réa-réa deui.

Jeung nurutkeun kumaha cacampuranana jeung piaraannana budak, saperti campur jeung ménak bisa adab tatakrama cara ménak, jeung bisa jadi ménak.

Sabalikna najan putra ménak ana teu dipiara teu disakolakeun teu bisaeun jadi ménak. Tungtungna leungit ngaran kaménakanana, timbul goréng adat, goréng lampahna, mamawa kasaréréa, diturutan ku somahan, nyaéta lantaran teu di piara atawa diogo diturut sakarep-karepna ti leuleutik, ari geus gedé mah hésé diwarahna. Geuning aya paribasa: Awi beunang sotéh dipelengkang-pelengkung keur ngora kénéh, ari geus kolot mah manan beunang kalah potong.

Éta dua rupa panyakit téa beunang dijaga, diubaran ku tarékah, ku hadé piaraanana, komo lamun nu asal (turunan) hadé, ditambah ku hadé mulasarana, jadi tikel-menikel hadéna. Kulantaran dijaga jeung ditarékahan téa, téténjoanana, pamilihna tangtu séjén ti budak anu goréng ngajagana atawa piaraanana. Geuning kembang ros beureum ogé beunang diomé, kembangna bisa jadi alus jeung warna-warna.

Kitu deui barudak Sunda anu hadé ngurusna, bisa ogé mapakan ka urang Eropa. Sabalikna lamun budak henteu hadé ngurusna, tangtu geringan berewit réa kasakit. Pagegedéanana goréng adat jeung sok belet atawa lembek pikiranana, babari ngalampahkeunana kagoréngan, babarian kagoda, babarian kaolo, napsuna jadi gedé, tara katahan ku tanaga pikiranana, da geus lembék ti leuleutik. Tah kitu pahamna Raden Dokter Saleh.

Jeung saur anu paham kana perkara urusan malayaran barudak (opvudkundige), ingetan nu terang atawa ati nu padang téh, ayana dinu badanna waras. (Een gezo nde ziel is in eengezondlichaam).

Aya deui saur anu pinter, ati padang tur waras badan, éta manusa sampurna. (Een gezonde ziel in een gezond lichaam, dat is de volkomen mensch).

Anu ngarang mendakan carios, di Europa aya hiji tuan jenenganana Thomas Alva Edison, ibuna hiji guru sakola. Éta Tuan Edison disakolakeunana ngan 6 bulan, tuluyna diwuruk ku ibuna baé, diwejang ku anjeun. Lantaran ati-ali sarta hadé malayaranana, Tuan Edison jaman ayeuna jadi pangmashurna di dunya tina sakitu kapinteranana terang pikiranana, disebutna oge “raja listrik."

Mesin ngomong jeung telepon (supaya beunang dipaké ngomong ka nu leuwih jauh, saperti ti Bandung ka Batawi), éta ogé kapinteranana Tuan Edison. Kumaha ari bangsa urang kira-kirana aya nu pibisaeun kitu?

Beu! Jauheun, cek babasan téa mah “jauh tanah ka langit." Tatapi teu mustahil, teu kapanggih ku urang, sugan ku anak incu, sabab jaman ayeuna ogé geus mimiti bangsa urang maju, kaserepan kapinteran Eropa, tapi réréana bangsa pameget, nyaéta putra-putra ménak atawa anu baleunghar, ari istri mah tacan pati réa.

Kumaha atuh supaya bangsa urang tambah maju? Hal ieu ku nu agung geus kamanah, nyaéta awéwéna nu kudu maju téh deui, palinter cara lalaki, sabab awéwé téh anu baris jadi indung, manéhna anu pangmimitina ngasupan pangarti ka jelema, nyaéta ka anak-anakna, awéwé lalaki.

Jadi utamana awéwé bangsa pribumi téh kudu nyaho kana saniskara urusan awéwé. Anu kaémut ku nu ngarang aya 6 rupa:

  1. Pasal ngurus budak, ti oorok nepi ka meujeuhna disakolakeun, bangsa urang umur 6 atawa 7 taun.
  2. ngajaga budak sapanjangna sakola kénéh.
  3. Geus lanjang sarta tatnat sakolana.
  4. Boga salaki jeung imah-imah.
  5. Teu boga salaki atawa katinggal ku salaki, teu aya nu maradah.
  6. Kahirupan awéwé jaba ti boga salaki.

Pasal ieu sadayana baris dicarioskeun ka pajuri.

Editor: Dudung Ridwan
dewanpers